Kansrijk of kansarm: Waarom het asielstelsel vraagt om pragmatisch werkgeverschap

In het publieke debat vallen de termen dagelijks. Politici spreken over kansrijke en kansarme asielzoekers alsof het knoppen zijn waar je aan kunt draaien om migratie te sturen. Ondertussen kampen werkgevers met aanhoudende personeelstekorten. Zij horen plannen maar zien op de eigen werkvloer vooral praktische vragen over beschikbaarheid en inzetbaarheid. Om als werkgever strategische keuzes te maken, moet je voorbij de krantenkoppen kijken. Wat betekenen deze termen en wat leert de actuele data over de werking van het stelsel?

Kansrijk en kansarm

De termen ‘kansrijk’ en ‘kansarm’ zijn categorieën die de IND hanteert om aanvragen procesmatig te verdelen over verschillende sporen.

Kansarme asielzoekers zijn mensen met een statistisch lage kans op een verblijfsvergunning. Het gaat hierbij vooral om aanvragers uit veilige landen van herkomst en zogeheten Dublin-claimanten die via een ander EU-land zijn binnengekomen. Deze groepen vallen bij de IND onder twee aparte procedures, genaamd ‘Spoor 1’ en ‘Spoor 2’. Bij Spoor 1 gaat het om asielaanvragen die volgens de Dublinverordening door een ander Europees land moeten worden behandeld. Bij Spoor 2 gaat het om een versnelde procedure voor mensen uit een veilig land van herkomst of met een eerdere asielstatus in een ander land. In een recente verordening heeft de Europese Unie een gezamenlijke lijst van veilige landen vastgesteld. De cijfers van de IND over 2025 laten de realiteit van Spoor 2 helder zien. In heel 2025 ging het om slechts 440 aanvragen en 530 beslissingen. Het inwilligingspercentage was exact 0%. Deze mensen hebben geen recht op arbeid en moeten na afwijzing terugkeren.

Kansrijke asielzoekers zijn mensen die vluchten voor oorlogsgeweld, dictatuur of gerichte vervolging. Zij stromen in via de reguliere asielprocedure in Spoor 4, de algemene of verlengde asielprocedure waarin de IND per persoon uitgebreid toetst of er recht is op bescherming. In 2025 behandelde de IND in dit spoor ruim 26.000 aanvragen. Het inwilligingspercentage in dit spoor daalde in 2025 naar 36%, tegenover 58% in 2024 en 61% in 2023.

Het bepalen wie kansrijk is, gebeurt altijd individueel. Het Vluchtelingenverdrag van Genève uit 1951 en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verbieden collectieve uitzettingen. Dit verdrag verbiedt het terugsturen van mensen naar een land waar zij gevaar lopen op onmenselijke behandeling. De overheid moet ieder individueel dossier zorgvuldig toetsen. Een land kan dus nooit met een eenvoudige druk op de knop hele groepen weren.

Systeemcrisis

Helaas functioneert het huidige stelsel niet zoals bedoeld. Er is sprake van een systeemcrisis die de overheid miljarden kost en talent onbenut laat. De oorzaak van de volle opvangcentra ligt niet in een plotselinge piek van nieuwe aanvragen. De IND registreerde in 2025 ongeveer 24.000 eerste asielaanvragen. Dat is een forse daling ten opzichte van de ruim 32.000 aanvragen in 2024 en 38.000 in 2023. Toch bereikte het aantal bewoners in de opvanglocaties van het COA op 1 januari 2026 een recordhoogte van bijna 80.000 mensen.

De opvang loopt niet over door de instroom, maar door een verstopping van de doorstroom en uitstroom. Bij de IND liep de gemiddelde doorlooptijd voor een asielbeslissing in de algemene procedure in 2025 op naar 67 weken. Omdat de wettelijke beslistermijnen massaal overschreden worden, betaalde de IND in 2025 alleen al € 79 miljoen aan dwangsommen aan wachtende aanvragers.

Deze vertraging slaat direct neer bij het COA. De gemiddelde verblijfsduur van bewoners in de opvang steeg van 349 dagen in 2023 naar 536 dagen in 2025. Bovendien verblijven er ruim 18.400 statushouders in de asielzoekerscentra die al lang een vergunning hebben. Zij wachten door de woningnood tevergeefs op huisvesting in een gemeente. Deze groep vergunninghouders bezet inmiddels bijna een kwart van alle beschikbare opvangplekken.

Het gevolg is financieel onhoudbaar. Om iedereen onderdak te bieden, gebruikt het COA inmiddels 215 noodopvanglocaties naast slechts 111 reguliere locaties. De totale kosten van het COA stegen in 2025 naar ruim € 3,65 miljard. Een reguliere opvangplek kost gemiddeld €33.400 per bewoner per jaar. Een noodopvangplek in hotels of op schepen kost maar liefst €65.100 per bewoner per jaar. Het huidige stelsel verbrandt publiek geld aan noodmaatregelen, terwijl mensen helaas maandenlang gedwongen stilzitten.

Toekomstplannen

In de politiek wordt er tegenwoordig veel gesproken over strengere grenzen en opvanghubs in het buitenland. Vanaf 12 juni 2026 is het nieuwe Europese Asielpact in werking getreden. Dat pact zorgt ervoor dat mensen uit veilige landen sneller aan de buitengrens worden tegengehouden. Tegelijkertijd experimenteren overheden met opvangcentra buiten de Europese Unie. Wat merk je hier als werkgever van op de korte termijn? Heel weinig.

Onderzoek van Instituut Clingendael laat zien dat deze buitenlandse hubs in de praktijk amper van de grond komen. Bijna geen enkel land wil zulke centra huisvesten. Bovendien zijn de kosten torenhoog. Ook leidt elke stap buiten Europa direct tot jarenlange rechtszaken over mensenrechten.

Voor werkgevers

Hoe verhoudt deze crisis zich tot jouw organisatie? Terwijl de politiek zich blindstaart op het tegenhouden van kansarme aanvragers aan de buitengrens, ontstaat de echte schade in het binnenland. Duizenden statushouders met een geldige verblijfsvergunning zitten noodgedwongen stil. Zij mogen werken, willen werken, maar raken door maandenlang wachten hun vakkennis kwijt. Voor organisaties die schreeuwen om personeel ligt hier de oplossing.

De focus moet verschuiven naar de kansrijke nieuwkomers die al legaal in Nederland verblijven. Er lopen in de praktijk duizenden gemotiveerde mensen rond die direct kunnen bijdragen aan de Nederlandse economie. De cijfers laten zien dat participatie werkt zodra belemmeringen worden weggenomen. Sinds het afschaffen van de belemmerende 24-wekeneis gingen asielzoekers tijdens hun procedure veel vaker aan de slag. In het derde kwartaal van 2025 stonden er bij het UWV al 6.835 tewerkstellingsvergunningen open, meer dan een verdubbeling ten opzichte van het jaar ervoor. Het nieuwe Europese Asielpact verkort de wachttijd voor betaald werk van zes naar drie maanden. De wetgeving om dit in Nederland in te voeren, waaronder aanpassing van de Wet arbeid vreemdelingen, ligt op dit moment bij de Tweede Kamer. Na goedkeuring door het parlement mogen werkgevers kandidaten uit de reguliere procedure al na drie maanden verwelkomen in het team.  

Daarnaast zijn er ruim 18.000 statushouders in de opvang die al een volwaardige vergunning hebben. Zij hebben onbeperkt toegang tot de arbeidsmarkt. Het langdurig laten wachten van deze groep in sobere noodopvanglocaties leidt tot verlies van vakkennis en mentale schade. Snelle toeleiding naar de werkvloer doorbreekt deze vicieuze cirkel. Werken zorgt voor een snellere beheersing van de Nederlandse taal, zelfredzaamheid en verlichting van de krapte op de arbeidsmarkt.

Aanpak

Veel werkgevers ervaren drempels om nieuwkomers aan te nemen. Onzekerheid over verblijfsstatussen, ingewikkelde tewerkstellingsvergunningen en twijfels over taalniveaus zorgen voor koudwatervrees. Werkgevers willen talent toevoegen aan hun teams, maar willen geen juridische risico’s nemen of vastlopen in bureaucratie.

Dit vraagt om een professionele aanpak. Door samen te werken met een gespecialiseerde partner zoals Heroyam halen organisaties het maximale uit dit arbeidspotentieel zonder de administratieve last. Heroyam selecteert kandidaten op basis van actuele vaardigheden. Werkgevers krijgen deskundige ondersteuning bij de administratie, terwijl coaching op de werkvloer en taalonderwijs vanaf dag één worden ingericht.

Toekomst

Het verschil tussen kansrijk en kansarm wordt in Den Haag gemaakt. Op de werkvloer telt alleen wie gemotiveerd is, de juiste vaardigheden leert en duurzaam meebouwt aan het succes van een organisatie. Werkgevers die vandaag investeren in kansrijk binnenlands potentieel, bouwen aan de stabiliteit van morgen.